Ochrona sygnalistów – nowa dyrektywa unijna

Czy wiesz, że whistleblowing to jeden z najskuteczniejszych sposobów uzyskania informacji o nadużyciach? Kto może zostać sygnalistą oraz jakiej ochronie będzie podlegać? Jak wynika z badania, tylko co trzeci ankietowany zgłaszał kiedykolwiek nieprawidłowości w miejscu pracy, a około połowa jest skłonna podejmować takie działania. Co więc stoi na przeszkodzie częstszym zgłoszeniom ze strony pracowników?
Share on facebook
Share on linkedin
Share on email
Share on whatsapp

Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 z 23 października 2019 roku w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii, zwanej również dyrektywą o ochronie sygnalistów jest ustanowieniem standardu ochrony prawnej dla osób, które przekazują informację o nieprawidłowościach zauważonych w firmie. 

Celem niniejszej dyrektywy jest poprawa egzekwowania prawa i polityk Unii w określonych dziedzinach poprzez ustanowienie wspólnych minimalnych norm zapewniających wysoki poziom ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii [1]

Aktualnie w Polsce trwają prace nad projektem ustawy transponującej Dyrektywę do prawa krajowego. Dyrektywa powinna zostać wdrożona do polskiego porządku prawnego do dnia 17 grudnia 2021 roku. Ministerstwo Rozwoju, Pracy i Technologii przeprowadzenie konsultacji społecznych planuje w trzecim kwartale bieżącego roku. Wprowadzenie zinstytucjonalizowanej ochrony sygnalistów ma służyć lepszemu egzekwowaniu prawa i interesowi publicznemu.

Zakres podmiotowy - kim jest sygnalista?

Sygnalista (ang. whistleblower) zdefiniowany został w punkcie 1 artykuł 4 Preambuły Dyrektywy jako osoba działająca dla organizacji (publicznej lub prywatnej) w kontekście związanym z pracą, zgłaszająca zagrożenia lub szkody dla interesu publicznego. Sygnalistą będzie mógł być każdy, kto dokona zgłoszenia – pracownik, współpracownik (zleceniobiorca, samozatrudniony), akcjonariusz, wspólnik, członek organu zarządzającego, nadzorującego, czy pracownik podwykonawcy,  a także wolontariuszy i stażystów, bez względu na to czy otrzymują oni wynagrodzenie.

Zakres przedmiotowy Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937

Zgłaszane naruszenia aktów prawnych dotyczyć mogą następujących dziedzin: zamówień publicznych, usług, produktów i rynków finansowych oraz zapobiegania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, bezpieczeństwa produktów i ich zgodności z wymogami, bezpieczeństwa transportu, ochrony środowiska, ochrony radiologicznej i bezpieczeństwa jądrowego, bezpieczeństwa żywności i pasz, zdrowia i dobrostanu zwierząt, zdrowia publicznego, ochrony konsumentów, ochrony prywatności i danych osobowych oraz bezpieczeństwa sieci i systemów informacyjnych. Zakres naruszeń może zostać rozszerzony przez przepisy krajowe.[2]

Kogo dotyczą obowiązki wdrożenia procedur zgłaszania naruszenia prawa? [3]

Kanały zgłaszania nieprawidłowości

Tworzone w przedsiębiorstwach kanały zgłaszania nieprawidłowości są skuteczne i wydajne oraz bezpieczne dla sygnalistów sposoby zgłaszania nieprawidłowości. Dyrektywa zakłada hierarchizację kanałów na: kanały wewnętrzne, które mają być pierwszym wyborem w przypadku zgłaszania nieprawidłowości, kanały zewnętrzne rozumiane jako możliwość dokonywania zgłoszeń do właściwych organów tak jak: organy sądowe, regulacyjne, nadzorcze, ścigania, antykorupcyjne, czy też Rzecznik Praw Obywatelskich oraz ujawnienia publiczne (medialne). Hierarchizacja ma ułatwiać i przyspieszać procesy dokonywania zgłoszeń i jednocześnie – w przypadku opieszałości kanałów niższych w hierarchii – umożliwić sygnaliście eskalację zgłoszenia[4]

Państwa członkowskie mogą wprowadzić przepisy przewidujące, że wewnętrzne kanały dokonywania zgłoszeń mogą być wspólne dla kilku gmin lub obsługiwane przez wspólne organy gminne zgodnie z prawem krajowym, pod warunkiem, że wspólne wewnętrzne kanały dokonywania zgłoszeń są odrębne i niezależne od odpowiednich zewnętrznych kanałów dokonywania zgłoszeń[5]

Jak powinien wyglądać system zgłaszania nieprawidłowości?

Należy stworzyć odpo­wiedni system przewidujący procedurę postępowania zarówno dla zgłaszającego nieprawi­dłowość, jak i dla osób weryfikujących to zgłoszenie. Niezależnie od sposobu dokonywania wybrany system musi zapewniać poufność i bezpieczeństwo za­równo przekazywanych informacji, jak i samego sygnalisty, a także uniemożliwiać dostęp do informacji osobom nieupoważnionym. Zgłoszenia muszą być także odnotowywane w rejestrze tak aby można je było przechowywać i potwierdzić ich zaistnienie[6]

System zgłaszania nieprawidłowości musi[7]

Środki ochrony – zakaz działań odwetowych [8]

Państwa członkowskie Unii Europejskiej podejmują niezbędne środki, aby zakazać wszelkich form działań odwetowych wobec osób, w tym gróźb działań odwetowych i prób podejmowania działań odwetowych, w tym w szczególności działań odwetowych podejmowanych w następujących formach:

Sankcje

Państwa członkowskie wprowadzają przepisy przewidujące skuteczne, proporcjonalne i odstraszające sankcje dla osób dokonujących zgłoszenia, wobec których ustalono, że świadomie dokonały zgłoszenia lub ujawnienia publicznego nieprawdziwych informacji. Państwa członkowskie wprowadzają również przepisy przewidujące, zgodnie z prawem krajowym, środki odszkodowawcze za szkodę wynikającą z takiego zgłoszenia lub ujawniania publicznego [9]

Podsumowanie

Podsumowując państwa członkowskie Unii Europejskiej wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy do dnia 17 grudnia 2021 roku. Na zasadzie odstępstwa w przypadku podmiotów prawnych w sektorze prywatnym zatrudniających od 50 do 249 pracowników, państwa członkowskie wprowadzają w życie do dnia 17 grudnia 2023 roku. Jak konkretnie będą wyglądać wymogi i obowiązki w Polsce, przekonamy się za jakiś czas. Jed­nak już dzisiaj organizacje mogą zacząć przygotowywać się na wdrożenie systemu zgłasza­nia nieprawidłowości. Z pełnym tekstem dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/1937 można zapoznać się na stronie.

źródła:

[1] [5] [7] [8] [9] DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) 2019/1937 z dnia 23 października 2019 r. w sprawie ochrony osób zgłaszających naruszenia prawa Unii, Dziennik Urzędowy Unii Europejskiej.

[2] A. Chylińska, Opinia Głównego Eksperta ZPP ds. Rynku Pracy ws. Ochrony Sygnalistów, Warszawa, 2021.

[3] Ł. Lasek, Sz. Kubiak i inni, System zgłaszania nieprawidłowości – czy trzeba i warto go mieć?, Wardyński i Wspólnicy, Warszawa 2021, s. 2.

[4] A. Chylińska, Opinia Głównego Eksperta ZPP ds. Rynku Pracy ws. Ochrony Sygnalistów, Warszawa, 2021.

[6] Ł. Lasek, Sz. Kubiak i inni, System zgłaszania nieprawidłowości – czy trzeba i warto go mieć?, Wardyński i Wspólnicy, Warszawa 2021, s. 6.

Oceń ten artykuł:

Średnia ocen artykułu: 5 / 5. Liczba ocen: 1

Brak ocen tego artykułu! Bądź pierwszym oceniającym.

Inne artykuły

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Newsletter

Zapisz się do naszego newslettera!

Newsletter

Zapisz się do naszego newslettera!